John Donne pesnik suprotnosti

Džon Dan (John Donne) je pesnik suprotnosti. Sled misli u njegovoj pesmi je poput novčića bačenog u vis, kod koga čekamo da padne da bismo videli na koju će se stranu okrenuti, odnosno koji će argument pobediti.
Pripadao je grupi pesnika intelektualaca ranog sedamnaestog veka u Engleskoj čija se poezija nije uklapala u tadašnje lirske obrasce, te i nije čudo što mu je reputacija tavorila u priličnoj tami do početka dvadesetog veka, kada je „otkriven“. Za afirmaciju poezije Džona Dana verovatno je najviše zaslužan pesnik i književni kritičar T. S. Eliot koji je u svom eseju tvrdio da ni pre ni posle pojave  Džona Dana i grupe tzv „pesnika metafizičara“ čiji je Dan predstavnik, nije postignut takav sklad intelekualizma i emotivnosti. Ima nečega u njegovoj poeziji što čini da ga današnji čitaoci doživljavaju modernim. Dan je pisao ljubavne, erotske i religiozne pesme, a odlično se snalazio i u ulozi onoga koji spaja ove žanrove, ili onoga koji je, kako je to neko rekao, erotizovao religiju i osvećivao seksualne odnose.

Neke od njegovih pesama su savremenici svakako smatrali skarednim jer su potpuno lišene stida i zadrške u tretiranju škakljivih tema, te možda može da čudi činjenica da je poslednji period svog života proveo kao sveštenik Anglikanske crkve, gde je držao propovedi koje su bile poznate po nadahnuću i religioznom žaru.
Poeziju Džona Dana je ponekad teško pratiti zbog mnoštva složenih poređenja, intelektualnih doskočica i korišćenja motiva iz nauke. Naučna otkrića su zapravo jedan od neobičnih okvira za njegov prikaz ljudskog duha i strasti. U vremenu u kome je živeo opovrgnuto je geocentrično poimanje svemira, a Rimokatolička crkva je osudila novi pogled na svet, prema kome je Sunce dobijalo važniju ulogu. Džon Dan u pesmi „Izlazak Sunca“ naziva Sunce neposlušnim, možda aludirajući na njegov status osuđenika u okvirima crkve. Kao pesnik, Dan gradi svoju sopstvenu “metafizičku“ kosmologiju kod koje su u centru ljubavnici i ljubav. Sunce je predstavljeno kao onemoćali starac kome je jedino preostalo da se povinuje novom poretku, dok se sva blaga, zemlje i vladari nalaze u postelji ljubavnika.

The Sun Rising
Busy old fool, unruly Sun,
Why dost thou thus,
Through windows, and through curtains, call on us?
Must to thy motions lovers’ seasons run?
Saucy pedantic wretch, go chide
Late schoolboys, and sour prentices,
Go tell court-huntsmen that the king will ride,
Call country ants to harvest offices,
Love, all alike, no season knows, nor clime,
Nor hours, days, months, which are the rags of time.Thy beams, so reverend and strong
Why shouldst thou think?
I could eclipse and cloud them with a wink,
But that I would not lose her sight so long:
If her eyes have not blinded thine,
Look, and tomorrow late, tell me
Whether both the’Indias of spice and mine
Be where thou leftst them, or lie here with me.
Ask for those kings whom thou saw’st yesterday,
And thou shalt hear: ‘All here in one bed lay.’She’is all states, and all princes I,
Nothing else is.
Princes do but play us; compar’d to this,
All honour’s mimic, all wealth alchemy.
Thou, sun, art half as happy’as we,
In that the world’s contracted thus;
Thine age asks ease, and since thy duties be
To warm the world, that’s done in warming us.
Shine here to us, and thou art everywhere;
This bed thy centre is, these walls, thy sphere.

 

Izlazak Sunca
Grozničava stara ludo, nepokorno Sunce,
Zbog čega činiš ovo,
Kroz prozore, kroz zastore zuriš prema nama?
Zar kretnje tvoje ljubavima međe određuju?
Cepidlako, huljo drska, pohitaj, ukori
Đake zakasnele, šegrte nevešte,
Hajde, lovcima dvorskim prozbori da car će krenuti,
Mrave poljske nagnaj na pregnutljiv rad
A ljubav je takva, ne pozna smenu doba,
Ni časova, dana, meseca, što vremena su šljam.Tvoji zraci, poštovani, snažni,
Zar stvarno misliš da su?
Moj treptaj oka zamračio bi njih,
Al’ da ne bih tako i priliku njenu potamneo za tren,
Mada bi oči njene zasenile pogled tvoj,
Pretraži, i sutra kasno poruku mi daj
Da l’ indijske zemlje začina i blaga
Na mestu su svom, ili u mom krevetu počivaju.
Zapitaj za careve pred očima tvojim što juče su bili
I čućeš, svi oni ovde u jednoj postelji leže.U njoj su sve zemlje sveta, svi prinčevi, to sam ja
Ničeg drugog nema.
Vladalački posao prevaran je, prema onome što imamo,
Slava je iluzija, sve bogatstvo ništa.
Tvoja radost, Sunce, do pola je ko’ naša
Jer svet sažeo se sad,
Tvoja starost traži lagan hod, a dužnosti svoje
Da zagrevaš svet, ispunjavaš grejući nas
Jer ovde kada si, ti si posvuda
Ova postelja tvoje je ushodište, zidovi ovi tvoj su svet.

prevod pesme i autor teksta
Olga Mihajlović Blagojević

Fotografija: Wikipedia.com